مرجع مقالات قالی و قالیچه

اولی فرش ماشینی جمهوری اسلامی قالیشویی در مشهد ایران در شهر کاشان بافته شد و اول سبک آن به حدود سال 1350 گشوده می‌گردد، همینطور به جرئت می قدرت اعلام کرد که اول آیتم فرش ساخت و ساز گردیده به طریق ماشینی در خاورمیانه نیز به شمار می آمد. شهرستان کاشان به خیال این که قلب تپنده صنعت نساجی سرزمین به اکانت می آمد دارنده سوله های ریسندگی و بافندگی بسیار متعددی بود که به نوعی در صنعت نساجی کلام نخستین را در مرز و بوم می زد. گفتنی میباشد که‌این مسئله پیشگفتار ای برای بافت اولیه فرش ماشینی میهن در شهرستان کاشان مهیا آورد.
اولیه دستگاهی که با یاری آن توانستند اولی قالی ماشینی را ساخت و ساز نمایند، دستگاهی فرانسوی به اسم ژاکارد و بدست شخصی فرانسوی به اسم "ماری ژاکارد" بود. خصوصیت پررنگ ابتدایی ترین فرش ماشینی کشور‌ایران این بود که بسیار معدود وزن، حاوی پرزهای کوتاه، ایجاد گردیده با امداد الیاف تصنعی و همینطور کیفیت مناسب بافته گردیده بود. این زمینه موجب شد تا فرهنگ و تمدن و صنعت به قالیبافی نفوذ پیدا کند و بافت آن را به راه‌های نوین اعمال دهد. از سایر خصوصیت های بارز اول فرش ماشینی کاشان این بود که با سرعت بسیار بالا ساخت و ساز شد.

در مقطع قاجاریه بعد از اینکه وقار نسبی در قالیشویی در مشهد طی پادشاهی فتحعلیشاه و ناصرالدین فرمان روا قاجار برقرار شد، بستری برای ساخت‌و‌ساز فرش های پر ارزش اهل ایران فراهم شوید. درین بعد از ظهر سیاحان اروپایی دقت تجار و عموم اروپا و ایالات متحده را به فرش دستباف کشور‌ایران جلب نمودند. در وسط قرن 19 م/ 13 ق تحولی در ایجاد فرش دستباف در سمت و سوی بر طرف کردن نیاز بازار جهانی چهره بخشید و شرکتهای فرنگی به سپرده گذاری به ساخت‌و‌ساز و بیزنس فرش دستباف کشور ایران عشق و علاقه مند شدند. در ادامه این تحولات بود که بعضا از کشورهایی که در صنعت فرش دستباف دارنده مزیت بودند به تامل بسط این صنعت افتاده و به عرصه رقابت در کسب و کار میان المللی آن وارد شدند. این رقابت در بازار جهانی پس از جهانی در بین الملل نخستین شدت یافت و همواره ساخت و ساز کنندگان بلندمرتبه فرش در تصاحب بازارهای عالم بخصوص بازار اروپا و امریکا در رقابت با یکدیگر قرار داشتند. کشورهای چین، هندوستان و ترکیه از مهم‌ترین رقبای جمهوری اسلامی ایران بودند که در سال های آخرین عصر قاجاریه توانستند سهم خویش از بازار در بین المللی فرش را ارتقا دهند. لحاظ به شروع کسب و کار فرش دستباف و رقابت در میان المللی آن در میانه زمان قاجاریه و تحولات مهمی که در بازار فرش عالم درین زمان صورت بخشید و از انجا که تا به امروز بازار دربین المللی فرش در برهه زمانی نام برده به طور تخصصی و با پردختن به جزئیات آیتم محاسبه قرار نگرفته میباشد، در‌این نوشته ی علمی همت شد با مراجعه به اوراق دست اولیه بجای باقیمانده از عصر قاجاریه با استعمال از راس سندها و تاریخ دیپلماسی وزارت کارها خارجه، راس سندها کتابخانه ملی و منابع تاریخ اقتصادی این بازه زمانی، کسب و کار فرش کشور ایران در عصر قاجاریه معرفی و موقعیت بیزنس این فرآورده در بازار میان المللی آن آیتم نظارت قرار گیرد.

آن هم به جهت این که یا این که وقت نداریم یا این که فضای قالیشویی در مشهد عمل در اختیارمان وجود ندارد، البته بدانید در شکل داشتن تجهیزات و رعایت برخی نکات ازجمله به کار گیری از مواد شستشو مطلوب یا این که روش آبگیری درست بد وجود ندارد خودتان آستین بالا بزنید و خاطرات قبلی را زنده فرمایید، ولی در غیر این شکل با به کار گیری از قالیشویی های مجاز که شیوه عمل آن‌ها به وسیله اتحادیه صنف قالیشویان تائید گردیده است از سرویس ها آنان امداد بگیرید.

در بسیار از موردها بوی بد فرش با شستشو قالیشویی در مشهد از فی مابین می‌رود. اکثری از عطر‌های نا مطبوع فرش نتایج از کپک، بوی پا، ادرار و غیره میباشند که در عمق فرش نفوذ کرده اند. ولی بایستی بدانید که شستشوی زیاد راهکار‌ی شغل وجود ندارد. چون این شغل منجر میشود که عمق بافت فرش از در بین برود و به مکان پاک شدن فرش، فرشی بی رنگ و رو داشته باشید. در اکثری از موردها به کارگیری از مواد شیمیایی آنتی باکتریال، منجر بهبود تدریجی بوی فرش میگردند اما این دستور نیز فعلا میباشد. به کارگیری از مواد خوشبو کننده‌ی فرش که منحصر به فرد می باشند نیز ثاثیری یکسری روزه دارا هستند. اما این نکته هم اصلی میباشد که برخی اشخاص بدین نوع مواد حساس می‌باشند و منجر ساخت حساسیت در آنان میشود پس شایسته ترین روش شستشوی اصولی فرش بوسیله قالیشویی میباشد که خاطر شمارا از هر لحاظ راحت نماید.

آئین اسلام تاکید متعددی به پاکیزگی کرده است و دستوراتی قالیشویی در مشهد در این باره به مسلمان ها داده شد‌ه‌است به صورت ی که در شرایطی‌که مسلمانها با جامه آلوده و کثیف واجبات شرعی را جاری ساختن دهند ، واجبات شرعی شان قبول نمیباشد به همین عامل میباشد که مسلمان‌ها برای احتیاط سجاده پهن می نماید برای اینکه نماز بخوانند و فرش های مساجد و نماز منزل ها و اماکن زیارتی منزه است امروزه شستشوی فرش های این اماکن مقدس در قالیشویی ها شسته میشود .

قالیشویی ها علاوه بر شستشوی فرش که مطابق با آموزه های اسلام فرش ها را می شورند کل سرویس ها شستشو مطابق با اوامر پاکیزگی اسلام میباشد .

جنس نخ های قالیشویی در مشهد موجود در فرش های ماشینی موجود در بازار از دو جنس الیاف مصنوعی و الیاف طبیعی می باشد. نخ فرش های الیاف مصنوعی از مواد نفتی تولید می شوند، این نخ ها عبارت اند از نخ نایلون، نخ پلی استر، نخ اکریلیک، نخ پلی گروپلین. نخ های اکریلیک معمولا در قسمت نخ خواب فرش استفاده می شوند و باعث زیبایی، نرمی، دوام و شستشوی راحتر فرش می گردند.
نخ های الیاف طبیعی همانطور که از نامش مشخص است از مواد طبیعی مانند الیاف حیوانی شامل پشم و ابریشم و الیاف گیاهی مانند جوت و پنبه ساخته می شوند. نخ پنبه در حقیقت نخ طبیعی از گیاه پنبه است. فرش ماشینی نخ پنبه استحکام بالایی دارد و در برابر حرارت و نور خورشید بسیار مقاوم می باشد. فرش ماشینی جاذب بالای رطوبت می باشد و از ظرافت و تنوع رنگ بسیاری برخوردار است. هر چه الیاف نخ بلندتر قطر نخ نازک تر و در نتیجه کیفیت الیاف نخ بهتر خواهد بود و نسبت به شستشوی فرش ماشینی متفاوت است. فرش های ماشینی موجود در بازار معمولا یک برچسب یا در واقع شناسنامه دارند که در گوشه یکی از قسمت های فرش قرار گرفته است. در این برچسب اطلاعاتی مانند تراکم طولی و عرضی فرش، تعداد رنگ های به کار رفته در فرش، جنس الیاف موجود در فرش ذکر شده است.
یکی از راه های تشخیص جنس فرش ماشینی توجه به برچسب فرش و استناد به آن می باشد.
یکی دیگر از راههای تشخیص جنس الیاف به کار رفته در فرش ماشینی، لمس قسمت بالای فرش می باشد.
اگر قسمت بالای فرش خشن باشد، قطعا فرش از الیاف مصنوعی مانند نایلون یا اکریلیک ساخته شده است.
فرش های نخ پنبه، جنس لطیف و نرمی دارند. الیاف نخ در برابر آتش به سرعت آتش گرفته و دوده تیره تولید می نمایند.

به طور تقریبی قالیشویی در مشهد می توان نیاز کارخانجات به ریشه آماده فرش ماشینی را اینگونه تخمین زد. در حال حاضر ظرفیت اسمی نصب شده فرش ماشینی در ایران حدود ۱۶۰ میلیون متر مربع و ظرفیت واقعی تولید فرش ماشینی در ایران بالغ بر ۸۰ میلیون متر مربع است. اگر همه این تولیدات را به فرش های ۹ متری با ابعاد ۵/۳ × ۵/۲ متر تبدیل کنیم تولید فرش ماشینی در ایران در حدود هشت میلیون و نهصد هزار تخته فرش ۹ متری خواهد بود. هر فرش ۹ متری نیاز به ۵/۲ متر ریشه آماده در بالا و ۵/۲ متر ریشه در پایین دارد. بنابراین اگر فرض کنیم همه فرش های تولید شده در ایران بخواهند از ریشه آماده استفاده کنند نیاز بازار، بالای ۴۰ میلیون متر ریشه آماده خواهد بود. اما قطعاً نیاز از این عدد کمتر است چرا که عده ای از کارخانجات به دلیل تولید فرش های با کیفیت پایین تر ریشه فرش را به صورت دستی و توسط نیروی کار خود تولید کرده و گره می زنند و برخی از انواع فرش ها مانند فرش های فریز یا مدرن نیز نیازی به استفاده از این نوع ریشه ندارند. واردات ریشه آماده فرش تا قبل از به عرش رفتن قیمت ارز از کشورهای بلژیک و ترکیه در حجم بالا انجام می شد اما در حال حاضر واردات این نوع کالا از خارج صرفه اقتصادی ندارد و تجارت آن در حد بسیار کوچک و به صورت اتوبوسی و چمدانی از کشور ترکیه انجام می شود. در حال حاضر بخشی از نیاز داخل به ریشه آماده فرش ماشینی توسط دو شرکت تولید کننده ریشه آماده به صورت ماشینی تامین می شود.
اشکال گره های دستی
اشکال گره هایی که در شرکت های تولیدی توسط نیروی انسانی با دست زده می شود این است که گره ها در طول فرش یکنواخت نیستند. چرا که دقت فرد گره زن بر اثر خستگی کم و کمتر می شود. مثلاً اگر هر گره باید با ۱۰ رشته نخ تار زده شود این عدد کم یا زیاد می شود که باعث نایکنواختی گره، کوتاه و بلند شدن گره، ناهماهنگی گره ها از پشت فرش و … خواهد شد.

این طرح ها بته های سرکج فرش ایران قالیشویی در مشهد که به بته جقه شهرت یافته اند. در طرح های اشکال بته ای به اندازه و اشکال مختلف به چشم می خورد. معروف ترین آن ها عبارتند از بته جقه، بته شاخ گوزن، بته ترمه، بته سرابندی، بته خرقه ای، بته قلمکار اصفهان، هشت گل، بته کردستانی یا هشت بته، بته میر شکسته، بته لچک ترنج، بته سنندج، بته افشاری و بته بازوبندی و بوته بادامی.
طرح فرش ایرانی: درختی
با وجود این که در نقشه و طرح فرش های ایرانی، همیشه از گیاهان و درختان به صورت انتزاعی بهره گرفته شده، در این نوع فرش سعی می شود که طرح شباهت زیادی با درخت و طبیعا داشته باشد. در اغلب طرح های این گروه درخت و درختچه های کوچک و بزرگ به ویژه به صورت انفرادی ترکیب اصلی را تشکیل داده اند و با اجزاء دیگری ترکیب شده اند. طرح های معروف درختی اینطور نامگذاری شده اند: درختی جانوری یا حیوان دار، درختی سبزیکار یا آب نما، درختی ترنجدار، درختی سروی و درختی گلدانی. فرش های درختی را بیش تر می توانید
در اغلب طرح های شکارگاه، حیوانات وحشی در حال شکار نقش بسته شده است اما به طور کلی مشخصاتی که در مورد طرح های درختی ذکر شده در طرح های شکارگاه نیز وجود دارد. گروه های فرعی این طرح عبارتند از : شکارگاه درختی، شکارگاه ترنجدار، شکارگاه قابی، شکارگاه لچک ترنج و شکارگاه سراسری. این نمونه نیز در فرش قم و تبریز یافت می شوند.
طرح فرش ایرانی: قابی ( خشتی)
این طرح از قاب های چند ضلعی به وجود آمده است و از گروه های فرعی آن قابی اسلیمی، قابی قرآنی کرمان یا ستونی را می توا ن نام برد.
طرح فرش های ترکمن از لحاظ هندسی و شکستگی خطوط در ردیف طرح های ایلی و خاص مردم کوچ نشین است که به طور ذهنی و بدون نقشه بافته می شود. ترکمنی قاب یمونی، ترکمنی شانه ای، ترکمنی غزال گز(چشم آهو)، ترکمنی آخال، ترکمنی چهار قاب، ترکمنی خورجینی و ترکمنی قاشقی طرح های فرعی این طرح را تشکیل می دهند.

اگر از جنس مرغوب فرش خود مطمئن قالیشویی در مشهد هستید اما باز هم با رنگ دادن فرش مشکل دارید، باید فکر دیگری به حال آن کنید. باید مواد شوینده خود را تغییر دهید.
مواد شوینده بی‌کیفیت نه تنها باعث رنگ پس دادن فرش‌ها می‌شوند بلکه به بافت آن آسیب می‌رسانند. همچنین اگر فرش را با آب داغ بشویید، رنگ دادن آن شدیدتر می‌شود.
البته یک احتمال دیگر وجود دارد. اگر فرش خود را به یک فرد یا مجموعه قالیشویی نابلد سپرده باشید ممکن است آن‌ها به جای شستن درست و مناسب آن فرش، باعث خراب شدن الیاف و رنگ پس دادن آن شوند. بنابراین تا جای ممکن فرش خود را به کسی بسپارید که از نحوه درست شستن فرش‌ها آگاه است. اگر می‌خواهید فرش خود را به یک مجموعه قالیشویی دهید، بهتر است قبل از دادن فرش به آن‌ها درباره آن مجموعه تحقیق کنید.
چطور از رنگ پس دادن فرش‌های خود جلوگیری کنیم؟
برای مراقبت از فرش و افزودن به عمر مفید آن، باید نکات زیر را رعایت کنید. انجام دادن کارهای زیر باعث می‌شود تا فرش شما رنگ پس ندهد:
• فرش خود را در مقابل تابش نور خورشید قرار ندهید. نور خورشید در گذر زمان باعث رنگ‌پریدگی یا آمیخته شدن رنگ فرش می‌شود. برای جلوگیری از چنین اتفاقی پیشنهاد می‌کنیم یک لایه مانند پتو را روی فرش و در مقابل نور خورشید قرار دهید و از بافت فرش محافظت کنید.
• هرگز فرش‌های خود را به مراکز نامعتبر نسپارید.
• اگر فرش شما دستباف یا ابریشم است، هرگز شخصا آن را نشویید. بهتر است شستشوی فرش‌های گران و ارزشمند را به افراد ماهر و باتجربه در این زمینه بسپارید.
• اگر از شوینده‌های مرغوب اطلاعی ندارید درباره آن‌ها تحقیق کنید. سعی کنید هنگام شستشو از مواد شوینده باکیفیت کمک بگیرید.
با توجه به این نکته‌ها می‌توانید از رنگ پس دادن فرش‌های خود جلوگیری کنید اما اگر این اتفاق ناخوشایند برای شما رخ داده است، مطالعه قسمت بعدی بسیار مفید خواهد بود.

بیشتر جارو های برقی دارای فرچه های قالیشویی در مشهد چرخان در پارویی هستند که به عنوان فرچه مویی شناخته می شوند و برای جمع کردن الیاف و کرک های اضافی که در عمق فرش طراحی شده است. این یک ویژگی خوب و کاربردی ست اما گاهی اوقات می تواند برای فرش ها مضر باشد. فرش هایی با فرم و شکل مویی یا معروف به ماکارونی را نمی توان با این فرچه ها جارو زد زیرا کرک ها و فیبرهای فرش کنده شده و فرش به اصطلاح کچل می شود.
1. یک تکنیک موثر
برای بهتر جارو زدن فرش قبل از روشن کردن جارو برقی بر روی آن قدم زده و تمامی گوشه کناره ها آن را بررسی کنید. تکه ها و آشغال های بزرگ را با دست جمع کرده تا در لوله جارو برقی گیر نکند و عمل جارو زدن را کند و یا متوقف سازد و به جارو نیز آسیب بزند.
عجله نکنید
در حین جارو زدن فرش، به آرامی پارویی را بر روی آن حرکت دهید.
1. از سری های دیگر جارو نیز استفاده کنید
بیشتر جارو ها برقی دارای سری های متفاوت برای جارو زدن مکان های ریز و یا دور از دسترس برای پارویی اصلی تعبیه شده اند برای مثال سری جارویی مبل و یا پرده و ... .
فرش ها و موکت های تیکه ای
سری های دیگر جارو های برقی برای فرش ها موکت های کناری و تیکه ای که هرگز نباید با پارویی اصلی جارو شوند و از جنس پشم و ابریشم هستند، مناسب است.
چند وقت یک بار باید خانه را جارو بزنید؟ پاسخ به این سوال به خانه شما و تعداد افراد و میزان کثیفی روزانه فرش ها بستگی دارد. جارو کشی فرش ها برای حداقل یکبار در هفته در هر خانه ای باید باشد. برای خانه هایی با تعداد افراد بالا و وجود حیوان خانگی در آنها باید به طور مکرر و مداوم و مناسب جارو کشی صورت گیرد. مثلا در هفته دوبار یا سه بار در هفته. با این کار آلرژن های موجود در گرد و خاک و موهای حیوانات را از فرش ها از بین میبرید و به پاکیزگی و تمیزی فرش ها بهتر کمک